Telefon i codzienność · około 4 minut czytania
Pomysł bywa kuszący: wyłączę media społecznościowe, odetnę się na tydzień i wreszcie wszystko wróci na swoje miejsce. Będę spokojniejszy, uważniejszy i znajdę czas na to, co odkładałem.
Przerwa może być wartościowym doświadczeniem. Warto jednak odróżnić ciekawość tego, co się zmieni, od obietnicy, że samo odłączenie rozwiąże każdą trudność. Badania nie dają tak prostego obrazu.
„Cyfrowa przerwa” może znaczyć wiele różnych rzeczy
Dzień bez jednej aplikacji, dwa tygodnie bez mediów społecznościowych i wyjazd bez internetu to różne doświadczenia. W jednym przypadku nadal masz kontakt z bliskimi, w drugim zmieniasz także sposób organizowania dnia. Nie zawsze porównujemy więc to samo.
Przegląd systematyczny Thedy Radtke i współautorów, opublikowany w „Mobile Media & Communication”, objął 21 badań i łącznie 3625 uczestników. Wyniki dotyczące samopoczucia, relacji czy wykonania zadań były zróżnicowane: od korzyści, przez brak efektu, po niekorzystne wyniki w części badań. [1]
To nie dowód, że przerwy są bezwartościowe. To powód, by nie obiecywać jednego efektu każdemu, niezależnie od jego sytuacji i sposobu korzystania z technologii.
Mniej czasu przed ekranem nie oznacza automatycznie każdej oczekiwanej poprawy
W badaniu Lei de Hesselle i Christiana Montaga z 2024 roku analizowano 14 dni bez mediów społecznościowych. Główna analiza objęła 86 kobiet, w większości studiujących. W grupie przerwy zmniejszył się czas ekranowy i niezadowolenie z obrazu ciała. Nie wykazano natomiast przewagi tej grupy nad kontrolną w zmianach takich wskaźników jak samotność, objawy lęku i depresji czy obawa przed pominięciem czegoś. [2]
Próba była niewielka i specyficzna, więc wyników nie można przenosić bezpośrednio na wszystkich dorosłych. Nie dowodzą też, że przerwa nikomu nie pomaga w tych obszarach. Pokazują, że w tym badaniu część oczekiwanych różnic między grupami się nie pojawiła.
W praktyce można więc mniej korzystać z jednej aplikacji i wciąż potrzebować czegoś więcej: kontaktu, odpoczynku albo zmiany przeciążającej sytuacji.
Co pojawia się w miejscu telefonu?
To pytanie jest równie ważne jak to, z czego rezygnujesz. Jeśli wieczór staje się spokojniejszy, bo wraca czas na sen, doświadczenie będzie inne niż wtedy, gdy pojawia się nuda i oczekiwanie, aż zakaz się skończy.
Nie trzeba zakładać, że każdą odzyskaną minutę należy produktywnie wykorzystać. Możesz chcieć zwyczajnie odpocząć, pobyć z kimś bliskim lub dokończyć rozpoczętą rzecz. Być może masz już zajęcie, przy którym telefon schodzi na dalszy plan.
Ten sam plan ograniczenia może pasować jednej osobie, a drugiej nie. Warto odnieść go do własnych potrzeb i obowiązków, zamiast oceniać wyłącznie długość przerwy.
Nie trzeba wybierać między ciągłym połączeniem a zniknięciem
Telefon jest dla wielu osób jednocześnie narzędziem pracy, mapą, kontaktem z rodziną i rozrywką. Rady wymagające całkowitego odcięcia mogą nie pasować do realnych obowiązków. Z drugiej strony użyteczność urządzenia nie oznacza, że każda jego obecność w ciągu dnia jest równie potrzebna.
Można chcieć zachować ważne funkcje i jednocześnie zmienić jeden moment, z którego jest się niezadowolonym. Można też uznać, że świadomie wybrana przerwa pomaga zobaczyć własny wzorzec. To różne drogi, a ich sens zależy od konkretnego celu.
Najuczciwsza obietnica na początku brzmi więc skromniej: przyjrzyj się, co się dzieje, kiedy sposób korzystania się zmienia. Trwałego efektu nie da się wywnioskować z samego faktu wytrzymania kilku dni.
Pytanie do zastanowienia: gdyby telefon zajmował jutro mniej miejsca, czego chciałbyś mieć więcej w zamian?
Źródła
[1] Radtke T. i in. (2022; publikacja online 2021), „Digital detox: An effective solution in the smartphone era? A systematic literature review”. Wyniki przeglądu są zróżnicowane; nie należy przedstawiać go jako dowodu uniwersalnej skuteczności ani nieskuteczności przerw. Publikacja.
[2] de Hesselle L.C., Montag C. (2024), „Effects of a 14-day social media abstinence on mental health and well-being: results from an experimental study”. Niewielka próba kobiet, ograniczenia pomiaru i uogólniania. Pełna publikacja.